Kleiweg

In het archief van de gemeente Noordoostpolder werd door Historisch Marknesse in Woord en Beeld een document gevonden waaruit bleek dat op een kavel aan de Kleiweg een vliegtuigwrak heeft gelegen. Uit verder onderzoek bleek dat de heer C. Buitenhuis in de winter van 1941 op 1942 een foto van het wrak had gemaakt, Roel Winter heeft die foto jarenlang zorgvuldig bewaard. De tekst die de heer Buitenhuis bij de foto had geleverd luidt:

"Op een kavel aan de Kleiweg heeft in 1941 ook nog een 2 motorig gevechts vliegtuig gelegen, die heeft een noodlanding gemaakt. Op dat moment zaten de mitrailleur en de ronde patronen-dozen er nog in, toen we er bij kwamen. Op de achtergrond de baggermolen die het kanaal Marknesse-Emmeloord op diepte aan het maken is ter hoogte van de Luttelgeesterweg".


Op de Internet site van de provincie Flevoland zijn historische luchtfoto’s beschikbaar. Ook op deze site is het wrak terug te vinden. Het wrak lijkt op beide foto’s nog redelijk intact. Zou het een noodlanding gemaakt hebben? Er zijn geen graven van vliegeniers in de omgeving bekend, er is helemaal geen verdere informatie over dit wrak bekend. Is het dan neergekomen toen er nog geen mensen in de polder werkten?. Dit zou kunnen betekenen dat het vliegtuig vroeg in de oorlog is neergekomen, in de periode dat de polder nog niet droog was gevallen en dat de bemanning de crash heeft overleefd. Genoeg vragen om verder onderzoek te starten

Tijdens veldonderzoek op de kavel aan de Kleiweg werden zeer kleine fragmenten aangetroffen. Op een van die fragmenten stond een partnummer en een stempel van een inspecteur. Hieruit kon het type vliegtuig afgeleid worden. Het bleek te gaan om een Armstrong Whitworth Whitley. Op restanten van gevonden patroonhulzen was het productiejaar af te lezen. Hieruit bleek dat alle patronen voor 1940 waren geproduceerd. Helaas bleek er niets te vinden waaruit onomstotelijk het serienummer van het vliegtuig was vast te stellen.

Onderzoek van de crashlijsten met alle in de tweede wereldoorlog in Nederland gecrashte vliegtuigen, samengesteld door de Studiegroep LuchtOorlog (SGLO) en Defensie, gaf aan dat er in het begin van de oorlog in de omgeving van de Noordoostpolder twee Whitleys waren neergekomen. Eén zou gecrasht zijn nabij Urk (SGLO nr. T1024) in het IJsselmeer en een tweede in de Noordoostpolder (SGLO nr. T0785). De crash nabij Urk viel al snel af omdat dit vliegtuig in werkelijkheid bij het eiland Helgoland in Denemarken was neergestort. De SGLO-vermelding dat een Whitley, met serie nummer P4968 in de nacht van 19 op 20 augustus 1940 in de Noordoostpolder zou zijn neergestort was gebaseerd op het boek "En nooit was het stil... Kroniek van een luchtoorlog" van de heer G. Zwanenburg. Zie onderstaand fragment.

Zwanenburg was in de jaren zeventig bergingsoffiecier bij de Luchtmacht en onder zijn leiding zijn veel vliegtuigwrakken o.a. in Oostelijk- en Zuidelijk-Flevoland geborgen. Uit het fragment bleek dat een Whitley vroeg in de oorlog een noodlanding in de polder had gemaakt. De bemanning had het overleefd. Alle overige informatie kwam goed overeen met alle andere indirecte bewijzen die o.a. bij het veldonderzoek naar voren zijn gekomen. Om zekerheid te krijgen of deze Whitley inderdaad het wrak is dat op de Kleiweg is gevonden is contact opgenomen met het "History team" van het huidige 51e RAF squadron en met het Britse Ministerie van Defensie. Met hulp van het History-team werd aan de familie van de bemanning gevraagd om informatie over de noodlanding. Met familie van drie van de bemanningsleden werd contact gelegd, uit hun verhalen bleek dat hen verteld was dat de noodlanding aan de westkant van het IJsselmeer had plaats gevonden, nabij Hoorn. De vliegeniers waren opgepikt door een visser en naar den Helder gebracht. In een hotel waar ze dachten veilig te zijn, zijn ze uiteindelijk door de Duitser krijgsgevangen gemaakt. Ook de Britse defensie gaf aan dat de Whitley vlak voor de noodlanding radiografisch was uitgepeild. Dit wees ook op een noodlanding aan de westelijke kant van het IJsselmeer. Kortom de verhalen van de familie komen niet overeen met de Nederlandse documentatie.

Verder onderzoek is noodzakelijk, Op de laatste pagina (P4968) van deze testsite komen de tot nu toe bekende gegevens van de de Whitley met serienummer P4968 en SGLO nr. T0785.

Zolang het serie nummer van het wrak aan de Kleiweg niet onomstotelijk is vast gesteld, of een nadere verificatie van de verhalen van de bemanning niet mogelijk is, staat niet vast welke vliegeniers in het vliegtuig zaten en is vermelding van hun namen op het vliegeniers monument in Marknesse nog niet mogelijk.